نحوه مطالبه مهریه

نحوه مطالبه مهریه با توجه به اینکه مهریه از چه مرجعی به اجرا گذاشته شود متفاوت است.مطالبه مهریه را می توان از طریق دادگاه یا اداره ثبت درخواست نمود و در صورتی که زوج توان پرداخت یکجای آن را نداشته باشد، دادگاه ممکن است با توجه به درخواست اعسار زوج و وضعیت مالی وی مهریه را تقسیط نماید.البته اگر اموال زوج تکافوی مهریه زوجه را ننماید به عبارتی اگر زوج اموالی نداشته باشد و اعسار نیز مطرح ننموده باشد صرفاً تا 110 سکه می توان درخواست حبس زوج را نمود.اما اگر قانون جدید مهریه به تصویب نهایی و مرحله اجرایی برسد، سقف ضمانت اجرای کیفری مهریه (یعنی میزان مهریه‌ای که می‌تواند مجازات حبس داشته باشد) متفاوت خواهد بود.در این مطلب که توسط وکیل پایه یک دادگستری نوشته شده است، ضمن تشریح نحوه مطالبه مهریه به بررسی قانون جدید مهریه خواهیم پرداخت.

مرجع صالح در مطالبه مهریه

مطالبه مهریه توسط زوجه می تواند از طریق طرح دعوای حقوقی در دادگاه یا مراجعه به اجرای ثبت صورت بگیرد.

1. دادگاه صلح
   طبق بند 3 ماده 12 قانون شورای حل اختلاف مصوب 1402 دعاوي راجع به مهريه تا نصاب يك ميليارد ريال در صلاحیت دادگاه صلح است البته در صورتي كه مشمول ماده 29 قانون حمايت خانواده مصوب 1391/12/1 نباشد و به عبارتی زوجین در جریان رسیدگی طلاق نباشند.
2. دادگاه خانواده
   مطالبه مهريه به میزان بالاتر از مبلغ يك ميليارد ریال در صلاحیت دادگاه خانواده است.در دعاوي خانوادگي از جمله مهریه، زوجه مي تواند در دادگاه محل اقامت خوانده يا محل سكونت خود اقامه دعوي كند مگر در موردي كه خواسته، مطالبه مهريه غيرمنقول( مانند ملک و آپارتمان) باشد، در این صورت مطالبه آن، تنها در محل وقوع ملک امکان پذیر است.در مواقعی که مهریه در دادگاه مطرح می گردد به جهت جلوگیری از انتقال اموال توسط زوج، اخذ تامین خواسته فوری در هنگام طرح دادخواست مطالبه مهریه پیشنهاد می شود.
3. دایره اجرای ثبت
   طبق قانون ثبت مدلول اسناد رسمی بدون نیاز به حکمی از سوی دادگستری لازم الاجرا می باشد.از همین رو سند ازدواج نیز به دلیل آنکه سند رسمی محسوب می گردد حسب بند ج ماده 1 آئين‌ نامه اجراي مفاد اسناد رسمي لازم ‏الاجراء و رسيدگي بشكايت بر طرز عمل و اقدامات اجرائي، می توان از طریق اجرائیات ثبت نسبت به آن درخواست صدور اجرائیه اقدام نماید.در گذشته وفق بند ب ماده 113 قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی، مراجعه اولیه به دایره اجرای ثبت برای مطالبه مهریه ضروری بود اما در حال حاضر با شروع برنامه هفتم توسعه این الزام قانونی از بین رفته است و زوجه در مراجعه به دادگاه یا ثبت مخییر است.مرجع صالح در درخواست صدور اجرائیه مهریه، نزدیکترین دفترخانه محل وقوع عقد است.

نحوه مطالبه مهریه در دادگاه

در مطالبه مهریه از طریق دادگاه زوجه می تواند با در دست داشتن کارت ملی، سند ازدواج و شناسنامه به نزدیکترین دفتر خدمات قضایی مراجعه نماید.در هنگام تنظیم دادخواست، مهریه باید به نرخ روز تقویم گردد و از آنجایی که مطالبه مهریه جزء دعاوی مالی محسوب می شود زوجه باید هزینه دادرسی به دولت پرداخت نماید.اگر زوجه توان پرداخت هزینه دادرسی را نداشته باشد می تواند عدم تمکن مالی خود را وفق ماده 5 قانون حمایت از خانواده به دادگاه اعلام نماید.بر اساس این ماده دادگاه موظف است بدون تشریفات دادرسی و تعیین جلسه رسیدگی نفیاَ یا اثباتاً در این خصوص اتخاذ تصمیم نماید.البته زوجه ای که قصد مطالبه مهریه خود را دارد، می تواند در ابتدای امر درخواست تامین خواسته نیز بدهد این درخواست می تواند قبل از تقدیم دادخواست مهریه و یا همزمان با دادخواست مهریه و یا حتی تا پیش از صدور حکم قطعی مطرح گردد.با صدور رای تامین خواسته تمامی اموال زوج از طریق دادگاه شناسایی و توقیف می گردد و بدین ترتیب اموال زوج از هر گونه نقل و انتقال مصون می ماند.
پس از ارجاع دادخواست به مرجع قضایی و تعیین شعبه و ابلاغ وقت رسیدگی به طرفین، جلسه رسیدگی در دادگاه تشکیل می گردد.پس از رسیدگی دادگاه اقدام به صدور رای می نماید.بعد از صدور رای مهریه و قطعیت آن، زوجه می تواند طی یک لایحه درخواست صدور اجرائیه نماید.پس از صدور اجرائیه و گذشت 10 روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه چنانچه زوج اقدامی در جهت پرداخت مهریه ننماید در اجرای احکام دادگستری پرونده اجرائی تشکیل می گردد.اگر پرونده فاقد تامین خواسته باشد در این مرحله اموال زوج مثل حسابهای بانکی از طریق بانک مرکزی، خودرو از طریق راهور و ملک غیر منقول از طریق اداره ثبت و سهام از طریق بورس شناسایی و توقیف می گردد و در مزایده در معرض فروش قرار می گیرد.باید توجه داشت که پرداخت مهریه بعد از ده روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه مشمول نیم عشر دولتی است و هرگاه زوج در خصوص پرداخت مهریه درخواست اعسار نماید به تناسب اقساط تعیینی نیم عشر دولتی نیز باید از طرف زوج پرداخت شود.

نحوه مطالبه مهریه در ثبت

در نحوه مطالبه مهریه از طریق اجرائیات ثبت زوجه می تواند با در دست داشتن کارت ملی، سند ازدواج و شناسنامه به دفترخانه محل وقوع عقد مراجعه نموده و درخواست صدور اجرائیه نماید.زوجه می تواند در این مرحله همزمان با درخواست صدور اجرائیه اقدام به معرفی اموال زوج جهت توقیف نماید.پس از صدور اجرائیه توسط دفتر خانه ازدواج اجرائیه به اداره اجرای ثبت ارسال می گردد.اداره اجرای ثبت نیز پس از تشکیل پرونده اجرائی اقدام به ابلاغ اجرائیه مهریه به زوج نموده و متعاقباً کلیه اموال زوج را به صورت برخط و آنلاین توقیف می نماید.
در جریان عملیات اجرائی، چنانچه مالی از زوج توقیف گردد زوجه می تواند درخواست برگزاری مزایده نماید و چنانچه مالی از زوج شناسایی نگردد زوجه می تواند پس از دریافت گواهی ختم عملیات اجرا از اداره اجرای ثبت اقدام به طرح مطالبه مهریه در دادگاه نماید.در این صورت زوجه موظف به پرداخت نیم عشر اجرائی نخواهد بود.البته در مواقعی که بخشی از مهریه وصول شده است و بخش دیگر آن بلاوصول مانده است می توان نسبت به بخشی از مهریه که هنوز وصول نشده است گواهی ختم عملیات اجرایی گرفت به طور مثال اگر در خصوص مهریه به میزان 100 سکه تمام بهار آزادی اجرائیه صادر گردد اما در اجرائیات ثبت به میزان 20 سکه از اموال زوج شناسائی و توقیف گردد.در صورتی که زوجه بخواهد با مختومه کردن پرونده نسبت به 80 سکه در دادگاه اقدام نماید.اجرائیات ثبت به میزان 20 سکه حق الاجرا ( نیم عشر) دریافت و نسبت به 80 سکه دیگر گواهی ختم عملیات اجرائی صادر می نماید.

اخذ نوبت برای اداره پنجم اجرای اسناد رسمی (مهریه)

در مواقعی که درخواست مطالبه مهریه از طریق ثبت به عمل می آید، در شهر تهران اداره پنجم اجرای اسناد رسمی عهده دار وصول مهریه است.شخص متقاضی پس از تشکیل پرونده اجرائی موظف است هر بار قبل از پیگیری پرونده خود در اجرای ثبت ابتداً از طریق این لینک http://217.11.27.76:5056 اقدام به اخذ نوبت اجرا نماید.نحوه درخواست نوبت در این سامانه به این صورت است که پس از تکمیل اطلاعات مورد نظر، تاریخ و ساعت نوبت دهی تعیین و کد رهگیری صادر می گردد.البته در مرحله آخر لازم است از وقت تعیین شده پرینت گرفته شده و در زمان مراجعه به اداره پنجم اجرای اسناد، آن را به همراه داشت.

سریعترین راه مطالبه مهریه

در حال حاضر سریعترین راه مطالبه مهریه ، اقدام از طریق دادگاه است.البته باید توجه داشت که اخذ تامین خواسته طبق ماده 108 قانون آئین دادسی مدنی هنگام طرح دادخواست مطالبه مهریه و یا حتی قبل از تقدیم دادخواست مهریه در سرعت روند پرونده علی الخصوص توقیف اموال بسیار تاثیرگذار است.اگر درخواست تامین خواسته قبل از تقدیم دادخواست به عمل آید.خواهان مکلف است ظرف 10 روز در خصوص مهریه نیز دادخواست خود را مطرح نماید.زیرا طبق قانون اگر شخص درخواست کننده تامین خواسته تا ده روز از تاریخ صدور قرار تامین نسبت به اصل دعوا دادخواست ندهد دادگاه به درخواست خوانده، قرار تامین را لغو می‌نماید.

اموال قابل توقیف بابت مهریه

به طور کلی تمامی اموال منقول و اموال غیر منقول را می توان بابت مهریه توقیف کرد.توقیف اموال در دو نوبت امکانپذیر است توقیف به عنوان تامین خواسته و توقیف در مرحله اجرای حکم؛ البته اموالی را را می توان در این دو مرحله توقیف کرد که در زمره اموال غیر قابل توقیف مثل مستثنیات دین نباشد و گرنه این امکان برای زوج وجود دارد تا به توقیف آنها اعتراض کرده و از آنها رفع توقیف نماید.
اموال قابل توقیف بابت مهریه، شامل موارد زیر می باشد:

1. اموال غیر منقول شامل زمین، آپارتمان و خانه
2. اتومبیل
3. حقوق کارمندان (تا یک سوم در صورت نداشتن همسر و فرزند و تا یک چهارم در صورت داشتن همسر یا فرزند)
4. سهام
5. حساب سپرده
6. مطالبات زوج از اشخاص ثالث مثل ودیعه
7. سهم الارث
8. خط موبایل

مستثنیات دین در مهریه

مستثنیات دین به اموالی اطلاق می‌شود که توقیف و فروش آنها به ‌منظور پرداخت بدهی ممنوع است.همانطور که اشاره گردید توقیف برخی اموال مثل خانه و آپارتمان بابت مهریه در صورتی امکان پذیر است که آن خانه یا آپارتمان جزء مستثنیات دین نباشد.در مواردی که پرونده مهریه در دادگاه مطرح است در خصوص مستثنیات دین ماده 24 قانون نحوه اجراي محكوميت هاي مالي مصوب 1393/07/15 در این خصوص تعیین تکلیف خواهد نمود و چنانچه در خصوص مهریه در اجرائیات ثبت، اجرائیه صادر شده باشد طبق ماده 61 آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجراء و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرائی عمل می گردد.بدین ترتیب زوج می تواند با اثبات این موضوع که مال توقیفی از مصادیق مستثنیات دین است از دادگاه تقاضای رفع توقیف بنماید.

طبق ماده 24 قانون نحوه اجراي محكوميت هاي مالي مستثنيات دين صرفاً شامل موارد زير است:

•  منزل مسكوني كه عرفاً در شأن محكومٌ‌ عليه در حالت اعسار او باشد.
• اثاثيه مورد نياز زندگي كه براي رفع حوائج ضروري محكومٌ‌ عليه و افراد تحت تكفل وي لازم است.
• آذوقه موجود به قدر احتياج محكومٌ‌ عليه و افراد تحت تكفل وي براي مدتي كه عرفاً آذوقه ذخيره مي شود.
• كتب و ابزار علمي و تحقيقاتي براي اهل علم و تحقيق متناسب با شأن آنها
• وسايل و ابزار كار كسبه، پيشه وران، كشاورزان و ساير اشخاص كه براي امرار معاش ضروري آنها و افراد تحت تكفلشان لازم است.
• تلفن مورد نياز مديون
• مبلغي كه در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت مي شود، مشروط بر اينكه پرداخت اجاره بها بدون آن موجب عسر و حرج گردد و عين مستأجره مورد نياز مديون بوده و بالاتر از شأن او نباشد.

تبصره 1 – چنانچه منزل مسكوني محكومٌ‌ عليه بيش از نياز و شأن عرفي او در حالت اعسارش بوده و مال ديگري از وي در دسترس نباشد و مشارٌاليه حاضر به فروش منزل مسكوني خود تحت نظارت مرجع اجراء كننده رأي نباشد به تقاضاي محكومٌ‌ له به وسيله مرجع اجراء كننده حكم با رعايت تشريفات قانوني به فروش رفته و مازاد بر قيمت منزل مناسب عرفي، صرف تأديه ديون محكومٌ‌ عليه خواهد شد مگر اينكه استيفاي محكومٌ‌ به به طريق سهل تري مانند استيفاء از محل منافع بخش مازاد منزل مسكوني محكومٌ‌ عليه يا انتقال سهم مشاعي از آن به شخص ثالث يا طلبكار امكان پذير باشد كه در اين صورت محكومٌ‌ به از طرق مذكور استيفاء خواهد شد.

تبصره 2 – چنانچه به حكم قانون مستثنيات دين تبديل به عوض ديگري شده باشد، مانند اينكه مسكن به دليل قرار گرفتن در طرحهاي عمراني تبديل به وجه گردد، يا در اثر از بين رفتن، عوضي دريافت شده باشد، وصول محكومٌ‌ به از آن امكان پذير است مگر اينكه محرز شود مديون قصد تهيه موضوع نخستين را دارد.

انتقال اموال زوج به قصد فرار از دین

یکی از متداول ترین اتفاقات بعد از مطالبه مهریه انتقال اموال زوج از طریق انعقاد قرارداد با نزدیکان خود و یا با افرادی دیگر است سوال اساسی این است که آیا معامله به قصد فرار از دین باطل است ؟ آنچه که معامله به قصد فرار از دین را باطل می کند اثبات صوری بودن آن است چرا که معامله صوری به دلیل فقدان قصد طبق بند اول ماده ۱۹۰ قانون مدنی باطل است زیرا اساساٌ بین طرفین مالی منتقل نمی گردد بنابراین اگر در دادگاه اثبات شود قصد طرفین از انعقاد این معامله، انتقال مالکیت نبوده است، معامله طبق ماده 218 قانون مدنی باطل است.
سوال دیگری که ممکن است مطرح شود این است که معامله زوج به قصد فرار از دین چه زمانی جرم تلقی می گردد؟ طبق ماده 21 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی برای فردی که اقدام به انتقال مال خود به دیگری با انگیزه فرار از دین می نماید حبس تعزیری شش ماه تا دو سال یا پرداخت جزای نقدی و یا هر دو مجازات تعیین گردیده است.طبق رای وحدت رویه 774 انتقال اموال توسط زوج به قصد فرار از دین زمانی جرم تلقی می گردد که قبلاً نسبت به مهریه رای قطعی صادر شده باشد بنابراین انتقال اموال بعد از اجرائیه ثبتی در خصوص مهریه جرم دانسته نمی شود و منظور از لزوم سبق محکومیت در رای وحدت رویه انتقال اموال بعد از صدور دادنامه قطعی از سوی محاکم قضایی است.

قوانین جدید و تغییرات در مهریه

در سال‌های اخیر، با توجه به تغییرات اجتماعی و اقتصادی و بالا بودن قیمت سکه و افزایش زندانیان ناشی از مهریه بحث‌هایی پیرامون تعدیل مهریه‌های بالا مطرح شده است.برخی از اصلاحات قانونی در این زمینه تلاش دارد تا قوانینی برای جلوگیری از تعیین مهریه‌های غیرمنطقی و ناعادلانه وضع کند.در جدیدترین مصوبه مجلس مقرر گردیده تا میزان 14 سکه، مهریه تحت مقررات محکومیت مالی قرار بگیرد و برای وادار کردن زوج به پرداخت مهریه از ابزارهایی مثل نظارت الکترونیکی (پابند) استفاده شود.البته در این قانون کماکان تعیین میزان مهریه با محدودیت همراه نیست و اگر مرد از دارایی کافی برخوردار باشد زن می تواند مازاد 14 سکه را از اموال مرد وصول نماید.با این حال محدودیت وصول مهریه تا 14 سکه، صرفاً زمانی قابل اعمال است که مرد توانایی مالی برای پرداخت نداشته باشد.زیرا در این قانون مطالبه مازاد بر 14 سکه موکول به اثبات دارا بودن زوج است.در یک نگاه کلی این مصوبه از دو شاخصه مهم برخوردار است اول اینکه سقف ضمانت اجرای کیفری مهریه (یعنی میزان مهریه‌ای که می‌تواند مجازات حبس داشته باشد) از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه طلا کاهش یافته است، دوم اینکه نهاد نظارت الکترونیک (پابند) جایگزین حبس شده است.در حال حاضر این مصوبه مجلس، برای قانونی شدن نیازمند تایید شورای نگهبان و انتشار رسمی است ولی فعلاً به قانون تبدیل نشده است.

سوالات متداول

نحوه مطالبه مهریه

نویسنده: فاطمه انصاری – وکیل پایه یک دادگستری

ارتباط با مـــا